Tıp dünyasında genetik biliminin gelişmesi, kanserin erken teşhisinde ve risk yönetiminde büyük bir devrim yarattı. Artık sadece hastalık ortaya çıktığında değil, henüz başlamadan önce de riskleri belirlemek mümkün. Bu noktada genetik testler, bireylerin taşıdığı mutasyonları inceleyerek belirli kanser türlerine yatkınlığı ortaya koyar. Böylece, yüksek risk taşıyan kişiler için daha erken yaşta taramalar yapılabilir, önleyici tedbirler alınabilir.
Peki hangi kanser türlerinde genetik testler önerilir?
1. Meme Kanseri
Meme kanseri, genetik testlerin en sık önerildiği kanser türlerinden biridir. Özellikle BRCA1 ve BRCA2 genlerinde mutasyon taşıyan kişilerde meme kanseri riski normalden çok daha yüksektir. Eğer ailede genç yaşta meme kanseri tanısı almış bireyler varsa veya aynı ailede birden fazla kişide meme kanseri görülüyorsa genetik test yapılması önerilir. Ayrıca hem meme hem de yumurtalık kanseri öyküsü olan ailelerde risk daha da artar.
2. Yumurtalık Kanseri
Meme kanserinde olduğu gibi, yumurtalık kanserinde de BRCA mutasyonları önemli rol oynar. Bunun yanı sıra bazı başka genetik değişiklikler de riski artırabilir. Aile öyküsünde yumurtalık kanseri bulunan kadınların genetik danışmanlık alması ve test yaptırması önerilir. Çünkü bu kanser türü genellikle geç evrede fark edilir, bu nedenle erken risk belirlemesi hayati önem taşır.
3. Kolorektal (Kalın Bağırsak ve Rektum) Kanseri
Kolorektal kanserlerin önemli bir kısmı kalıtsal değildir, ancak Lynch sendromu ve FAP (Ailesel Adenomatöz Polipozis) gibi genetik sendromlar bu riski ciddi ölçüde artırır. Lynch sendromu, DNA onarımında görevli genlerdeki mutasyonlardan kaynaklanır ve sadece kolon değil, mide, yumurtalık ve rahim kanseri gibi başka türlerle de ilişkili olabilir. Bu nedenle ailede kolon kanseri öyküsü bulunan bireylerin genetik test yaptırması önerilir.
4. Prostat Kanseri
Özellikle agresif seyreden prostat kanserlerinin bir kısmında da BRCA mutasyonları rol oynar. Eğer ailede hem prostat hem de meme veya yumurtalık kanseri öyküsü varsa, genetik testler sayesinde risk belirlenebilir. Bu sayede daha erken yaşta prostat kanseri taramalarına başlanabilir.
5. Pankreas Kanseri
Pankreas kanseri, tanı anında genellikle ilerlemiş bir evrede bulunur ve tedavisi zordur. Bu nedenle yüksek risk grubundaki kişilerde erken tarama çok önemlidir. BRCA mutasyonları, Lynch sendromu ve bazı diğer genetik faktörler pankreas kanseri riskini artırabilir. Ailesinde bu kanser öyküsü bulunan bireyler genetik test yaptırarak erken teşhis şansını artırabilir.
6. Diğer Kanser Türleri
Bazı böbrek, mide ve rahim kanserleri de genetik mutasyonlarla ilişkili olabilir. Özellikle birden fazla kanser türünün aynı ailede tekrar etmesi, genetik testlerin değerlendirilmesini gerekli kılar.
Genetik testler, kanser riskini sıfırlamaz, ancak bireylere gelecekteki sağlıkları hakkında güçlü bilgiler verir. Aile öykünüzde kanser varsa, özellikle yukarıda belirtilen kanser türleri için genetik danışmanlık almanız büyük fayda sağlar. Unutmayın, genetik yatkınlık değiştirilemez, ancak erken tanı ve önleyici önlemler sayesinde sağlıklı bir gelecek mümkündür.